Po uruchomieniu Linuksa w powłoce tekstowej
widzimy anemiczny czarny monitor z białymi literkami. To prawdziwy
Linux. Musimy działać za pomocą klawiatury wpisując polecenia.
POWŁOKA (czyli
shell) to program, który przyjmuje polecenia człowieka
i uruchamia inne programy. Rodzaj shella dla danego usera
jest ustalany w pliku /etc/
passwd. Przyjmujemy, że pracujemy
na shellu
bash. Podajemy swój
login np. antek i po
wciśnięciu ENTERa podajemy
hasło (plus ENTER). Jesteśmy
zalogowani jako antek.
Jest tak wiele rzeczy do wyjaśnienia na początku, że proszę o
wyrozumiałość jeżeli nie trafiłem z hierarchią ważności.
Uruchamianie programów w
shellu może odbywać się na dwa sposoby: bez podania
PEŁNEJ ŚCIEŻKI DOSTĘPU do pliku inicjującego lub ze ścieżką.
Odpowiedzmy sobie: jak to się dzieje, że
shell czasami zna
PEŁNĄ ŚCIEŻKĘ, a czasami nie? Otóż dawno, dawno temu, ktoś wpadł na
pomysł, by zamiast za każdym razem wpisywać pełną ścieżkę dostępu
do pliku inicjującego, podawać tylko nazwę
pliku, a wszystkie pliki inicjujące UMIESZCZAĆ W JEDNYM lub kilku
ściśle wskazanych katalogach. W takich okolicznościach
shell
mając zlecenie zbudowane tylko z nazwy pliku, szuka pliku
inicjującego o tej samej nazwie w wybranych katalogach wskazanych
poprzez zmienną
PATH.
PATH, czyli ŚCIEŻKI PRZESZUKIWANIA. W systemach UNIX/LINUX pliki inicjujące standardowo
umieszczamy w katalogach: /bin , /usr/local/bin.
O położeniu tych
katalogów shell jest informowany podczas startu systemu. Jak dodawać swoje ścieżki wyszukiwania?
Można na dwa sposoby:
- Na czas jednej sesji (do restartu systemu lub wylogowania
usera). Aby dodać nowy katalog np. /home/antek/bin do zmiennej
PATH, wpisujemy zlecenie (jako zwykły user):
$ export PATH="$PATH:~/bin" .
Wyjaśnienie: znaczek dolara $
oznacza zwykłego usera np. antek (znaku dolara $ nie wpisuje się więc do zlecenia). Tylda ~ oznacza skrót do katalogu
domowego usera (/home/antek). Aby wyświetlić listę ścieżek
przeszukiwania i sprawdzić, czy nasz wpis zadziałał - daj
zlecenie:
$ echo $PATH
-
Dodawanie PATH na stałe. Aby ustawienia zmiennej PATH włączały się podczas startu
systemu, należy dopisać treść zlecenia
export PATH="$PATH:~/bin" lub PATH="$PATH:~/bin" do pliku:
~/
.bash_profile (w Mandrake/Mandriva ten wpis już jest ;)
lub jeżeli go nie ma, to do pliku ~/bash_login
lub jeżeli ich nie ma to do pliku ~/.profile
Wyjaśnienie: kropka na początku nazwy pliku oznacza, że plik ma artybut
UKRYTY. Warto w celach edukacyjnych przejrzeć plik ~/
bashrc oraz ~/
.bash_history z zapisem historii wydawanych poleceń. Kilka słów
o ~/.bash_history znajdziesz na sąsiedniej stronie.
Zmienną środowiska PATH można także ustalić na stałe poprzez
modyfikację pliku /etc/rc.d/rc.sysinit
Tak na marginesie informacja: jako pierwszy (podczas
konfiguracji basha) jest czytany plik /etc/profile,
a następnie wymienione powyżej w pkt. b. Natomiast podczas
wylogowania jest odczytywany plik ~/
bash_logout . W katalogu /etc znajduje się jeszcze plik bashrc.
Do niego odwołują się pewne wpisy w pliku ~/bashrc zwykłych
userów.
Powyższe wzory plików konfiguracyjnych basha są pobrane z mojego
Mandrake 9.0.
Jakie są praktyczne zastosowania zmiennej PATH? Przypuśćmy, że w
naszym Linuksie mamy program KADU działający w powłoce tekstowej.
Jeżeli został zainstalowany w /home/antek/bin/.gg to uruchamianie
programu będzie wymagało podania pełnej ścieżki do pliku w katalogu
/home/antek/bin/
.gg . Ułatwimy sobie pracę i po ustaleniu
dodatkowej ścieżki w zmiennej PATH wystarczy, że jako antek
wpiszemy zlecenie
gg (o ile
gg jest
nazwą pliku inicjującego program).
Przypominam, że aby wyświetlić aktualną listę ścieżek
przeszukiwania, daj zlecenie:
$ echo $PATH
Ponieważ jesteś (jak przypuszczam) początkującym miłośnikiem
Linuksa poznaj inny, wygodny sposób uruchamiania programów bez
konieczności ustawiania zmiennej PATH. Utwórz skrypcik
zleceniem touch nazwaskryptu, a następnie nadaj
mu właściwe prawa zleceniem: chmod 751
nazwaskryptu . Wyedytuj plik za pomocą jakiegoś edytorka
(np. mcedit) i
wprowadź poniższą zawartość:
#!/bin/sh
cd /home/antek/bin/.gg;./gg
Skrypt ma w sobie dwa polecenia: przeniesienie do katalogu z
plikiem gg, a następnie uruchomienie pliku gg. Aby
uruchomić skrypcik, trzeba być w katalogu gdzie jest ten skrypt i
wydać zlecenie z przedrostkiem ./ np. ./nazwaskryptu
*
Na komputerze szkolnym, czyli takim do którego ma dostęp wielu "utalentowanych" anarchistów, wskazanym jest, by jako root, zlecenia powłoki wpisywać z podaniem pełnej ścieżki dostępu: zamiast
rm wpisać
/bin/rm . Przykład destrukcyjnego działania: ktoś utworzył w /tmp plik o nazwie
rm zawierający zlecenie
rm -rf / (kasuje zawartość całego dysku bez ostrzeżenia). Jeżeli w zmiennej PATH ścieżka /bin będzie na samym końcu, a inne np. /tmp przed nią, to nastąpi przeszukanie ścieżki PATH i uruchomienie pliku /tmp/
rm, zamiast /bin/
rm.
Poprawianie wyglądu shella
podczas logowania załatwi nam wpis w pliku
~/.bashrc (który dodatkowo może współpracować z innymi plikami konfiguracyjnymi np. /etc/bashrc). Mamy dwa sposoby wprowadzania korekt:
- korekta przy pomocy znaków specjalnych zmiennej PS1
- korekta przy pomocy zewnętrznego skryptu odpalanego za pomocą wpisu w ~/.bashrc
Proszę przyjrzeć się poniższemu plikowi ~/.bashrc (czyli w praktyce /home/antek/.bashrc - kropka oznacza, że plik ma atrybut "ukryty").
# .bashrc
# User specific aliases and functions
# Source global definitions
if [ -f /etc/bashrc ]; then
. /etc/bashrc
fi
PS1='ANTEK $PWD>'
./powitanie
Nas interesują miejsca:
- . /etc/bashrc -
co oznacza, że domyślnie dane są pobierane z ogólnego pliku
/etc/bashrc
- PS1='$PWD>' - dopisany przeze mnie (na
końcu pliku) wiersz zmuszający znak zachęty do umieszczania wyniku
zlecenia pwd (aktualne położenie usera) lub PS1='ANTEK $PWD>' czyli wiersz zmuszający znak
zachęty do dodatkowego wydrukowania na ekranie słowa ANTEK (oraz
umieszczania wyniku zlecenia pwd). Uwaga: zamiast słowa ANTEK, można użyć znak specjalny wprowadzający nazwę usera. Na sąsiedniej stronie zrobiłem listę znaków specjalnych zmiennej PS1.
Dzięki dopisaniu w pliku ~/bashrc wiersza PS1='ANTEK $PWD>' uzyskamy bardzo wygodny znak
zachęty, wyświetlany przez cały czas pracy w shellu. Uwaga: słowo
ANTEK bedzie wyświetlane także po zalogowaniu się na roota (za
pomocą zlecenia su). Dlatego polecam w
/root/bashrc dopisanie (na końcu pliku) podobnego wiersza PS1='ROOT $PWD>'. Przykład pliku /root/bashrc (patrz na wpis w końcowej części pliku)
- ./powitanie - czyli odpalenie skryptu powitanie . Uruchomienie skryptu zawdzięczamy
prostemu wpisowi ./powitanie w pliku
~/bashrc (oczywiście dla ułatwienia oba pliki są w tym samym
katalogu). Przypominam, że skrypt ten powinien mieć prawo do
wykonania czyli np. 644 antek.antek . Uwaga: jeżeli
zamontujesz partycję /home w trybie noexec (patrz
plik /etc/fstab), to system nie zdoła uruchomić skryptu
powitanie i nie będzie komunikatu :(
Budowa skryptu powitanie:
#!/bin/sh#czyli
konfiguracja shella dla skryptu
echo 'JESTES NA KOMPUTERZE: '#czyli wywietlenie komunikatu JESTEŚ...
cd /bin;./hostname#czyli
uruchomienie zlecenia hostname (wyświetli sięe nazwa naszego
komputera)
echo ' '#czyli jeden pusty
wiersz
echo 'DZISIAJ MAMY: '
cd /bin;./date
echo ' '
echo 'sprawdzam poczte... '
mail
echo ' '
Proszę zwrócić uwagę na znaczek ' (jest na klawiszu z
cudzysłowiem). Wpis echo ' ' daje nam wolny
wiersz.
Proszę zobaczyć jakie komunikaty daje zlecenie uname : nazwa systemu, nazwa hosta, ostatnie
logowania.
Przypominam, że wypełniając plik /etc/motd
jakimś tekstem - uzyskasz komunikat powitalny (po zalogowaniu). Jeżeli chcesz usunąć automatyczne umieszczanie informacji o systemie w pliku /etc/motd, to zahaszuj w pliku /etc/rc.d/rc.S wiersz:
echo "$(/bin/uname -sr)." > /etc/motd
Wymuszone wylogowanie po ustalonym okresie bezczynności załatwi wpis w pliku ~/
.bashrc
TMOUT=300
wartość 300 oznacza czas bezczynności (ilość sekund) po jakim nastąpi wylogowanie
Jeżeli nie chcesz modyfikować plików konfiguracyjnych, to możesz po prostu wpisać do konsoli zlecenie:
export TMOUT=300
Ustawianie parametrów shella u
nowego usera załatwa zawartość katalogu /etc/
skel
. To z tamtąd zlecenie
useradd kopiuje pliki i umieszcza w
domowym katalogu nowego usera /home/
user . W katalogu
/etc/
skel są:
.bash_logout ,
.bash_profile ,
.bashrc ,
.mailcap ,
.screenrc
Jeżeli męczy Ciebie nadmierna
ilość systemowych komunikatów ostrzegawczych (w powłoce
tekstowej), wyedytuj plik /etc/
syslog.conf i usuń
wpis:
*.emerg root
(komunikaty pojawią się na shellu roota)
*.emerg * (komunikaty
pojawią się na shellu każdego usera)
Ang. emergency czyli pilne są ważnym elementem
bezpieczeństwa, więc przemyśl usunięcie wpisu. Więcej o
syslog znajdziesz na stronie pt. BHPoraz syslogd.php.
Podczas kompilacji instalowanego
programu możesz spotkać się z problemem nieumiejętności
odnalezienia bibliotek położonych w nietypowych
katalogach. W takich okolicznościach zwiększ liczbę
katalogów, które przeszukiwane są podczas kompilacji. Jako root
wyedytuj plik /etc/
ld.so.conf zleceniem
mcedit ld.so.conf i dopisz nowe katalogi. Po zapisaniu
zmian daj zlecenie
ldconfig
Tworzenie skróconych wersji
często używanych, rozbudowanych poleceń. Aliasy to
mechanizm powłoki, który umożliwia tworzenie skróconych wersji
poleceń. Alias tworzymy wpisując w powłoce słowo
alias ,
wygląd "skróconej wersji zlecenia" , znak równości= , zlecenie
oryginalne (np. z parametrami) w apostrofach, czyli:
alias ll='ls -la' wprowadzający skróconą
wersję (ll) listowania katalogu (ls -la) . Taki alias
ma krótką trwałość życia - do czasu wylogowania się.
Samo zlecenie alias (bez argumentów)
wyświetla aktualną listę aliasów.
Zlecenie unalias nazwaaliasu usuwa dany
alias, natomiast unalias -a usuwa wszystkie
aliasy.
Aby trwale skompletować i uruchamiać aliasy podczas logowania -
należy utworzyć zwykły plik tekstowy pod nazwą
/home/user/.alias (prawa dostępu 751 user.user) i wpisać wiersze z aliasami. Uwaga: zamiast pliku ~/.alias na niektórych Linuksach już jest plik ~/.bash_aliases i należy z niego skorzystać.
Następnie należy należy wpisać do /home/user/.bashrc wiersz:
./alias
Jeżeli nie zadziała, to należy do pliku /home/user/.bashrc wpisać:
if [ -f ~/alias ]; then
. ~/alias
fi
Jeżeli nie zadziała, to należy sprawdzić czy plik /home/user/.alias ma prawa dostępu 751 user.user.
